Η Επιτροπή παρουσίασε σήμερα την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας, στην οποία καθορίζονται μια σειρά συγκεκριμένων μέτρων για την ενδυνάμωση, την προστασία και την προώθηση ισχυρών και ανθεκτικών δημοκρατιών σε ολόκληρη την ΕΕ. Ένας ανοιχτός χώρος για τους πολίτες βρίσκεται στον πυρήνα των δημοκρατιών μας και γι’ αυτό η Επιτροπή πρότεινε επίσης μια στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών, με στόχο την ενίσχυση της συμμετοχής, της προστασίας και της στήριξης των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στις κοινωνίες μας. Και οι δύο πρωτοβουλίες είχαν περιγραφεί στις πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές και στην φετινή ομιλία της προέδρου φον ντερ Λάιεν για την κατάσταση της Ένωσης.
H Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και η Στρατηγική της ΕΕ για την Κοινωνία των Πολιτών παρουσιάζουν μέτρα για την προστασία των βασικών πυλώνων των δημοκρατικών μας συστημάτων: ελεύθεροι πολίτες, ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών και ισχυροί δημοκρατικοί θεσμοί.
Η Πρόεδρος φον ντερ Λάιεν δήλωσε: «Η δημοκρατία είναι το θεμέλιο της ελευθερίας, της ευημερίας και της ασφάλειάς μας. Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία θα ενισχύσει τα βασικά στοιχεία που επιτρέπουν στους πολίτες να ζουν καθημερινά τις κοινές μας δημοκρατικές αξίες: την ελευθερία του λόγου, τα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, τους ανθεκτικούς θεσμούς και μια ζωντανή κοινωνία των πολιτών. Αυτή είναι η δύναμη της Ευρώπης και πρέπει να αυξήσουμε τη συλλογική μας ικανότητα να την προστατεύουμε ανά πάσα στιγμή».
Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία
Οι δράσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ασπίδας για τη Δημοκρατία θα ενισχύσουν περαιτέρω τη συλλογική μας ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τη χειραγώγηση των πληροφοριών και την παραπληροφόρηση και θα ενισχύσουν την ανθεκτικότητά μας μέσω μιας προσέγγισης που θα περιλαμβάνει το σύνολο της κοινωνίας. Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία θα παρουσιάσει δράσεις σε τρεις βασικούς πυλώνες: 1) διαφύλαξη της ακεραιότητας του χώρου της πληροφόρησης, 2) ενίσχυση των θεσμών μας, των δίκαιων και ελεύθερων εκλογών και των ελεύθερων και ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, και 3) ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινωνίας και της συμμετοχής των πολιτών.
Ένα σημαντικό αποτέλεσμα της Ευρωπαϊκής Ασπίδας Δημοκρατίας θα είναι η δημιουργία ενός νέου Ευρωπαϊκού Κέντρου για τη Δημοκρατική Ανθεκτικότητα, το οποίο θα συγκεντρώνει την εμπειρογνωμοσύνη και τους πόρους της ΕΕ και των κρατών μελών, με στόχο την ενίσχυση της συλλογικής μας ικανότητας να προβλέπουμε, να εντοπίζουμε και να ανταποκρινόμαστε σε απειλές και να ενισχύουμε τη δημοκρατική ανθεκτικότητα. Με τα κράτη μέλη στο επίκεντρό του, το Κέντρο θα λειτουργεί ως πλαίσιο για τη διευκόλυνση της ανταλλαγής πληροφοριών και την υποστήριξη της ανάπτυξης ικανοτήτων για την αντιμετώπιση των εξελισσόμενων κοινών απειλών, ιδίως της ξένης χειραγώγησης και παρέμβασης στον τομέα της πληροφόρησης (FIMI) και της παραπληροφόρησης.
Με την υποστήριξη και σε στενή συνεργασία με το σύστημα ταχείας προειδοποίησης που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, το Κέντρο θα συνδέσει τα υπάρχοντα δίκτυα και δομές. Θα δημιουργηθεί μια πλατφόρμα ενδιαφερομένων μερών στο πλαίσιο του Κέντρου, προκειμένου να διευκολυνθεί ο διάλογος με αξιόπιστους ενδιαφερόμενους φορείς, όπως οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ερευνητές και ακαδημαϊκοί, φορείς επαλήθευσης στοιχείων και πάροχοι μέσων ενημέρωσης.
1. Διασφάλιση της ακεραιότητας του χώρου της πληροφόρησης
Η ενίσχυση της ακεραιότητας του χώρου της πληροφόρησης είναι απαραίτητη για την άσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών και τη συμμετοχή τους στη δημοκρατία. Η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται με τους υπογράφοντες του Κώδικα Δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση και θα εκπονήσει πρωτόκολλο για περιστατικά και κρίσεις στο πλαίσιο του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες, προκειμένου να διευκολυνθεί ο συντονισμός μεταξύ των αρμόδιων αρχών και να εξασφαλιστεί η ταχεία αντίδραση σε μεγάλης κλίμακας και ενδεχομένως διακρατικές επιχειρήσεις πληροφόρησης. Θα δημιουργηθεί ένα ανεξάρτητο ευρωπαϊκό δίκτυο επαληθευτών για την ενίσχυση της ικανότητας επαλήθευσης των γεγονότων σε όλες τις επίσημες γλώσσες της ΕΕ, ενώ το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ψηφιακών Μέσων θα αναπτύξει νέες ανεξάρτητες δυνατότητες παρακολούθησης και ανάλυσης για την επίγνωση της κατάστασης σε εκλογές ή σε καταστάσεις κρίσης.
2. Ενίσχυση των θεσμών μας, δίκαιες και ελεύθερες εκλογές και ελεύθερα και ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης
Αν και η οργάνωση και η διεξαγωγή των εκλογών υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, απαιτείται ενισχυμένη συνεργασία σε επίπεδο ΕΕ για την αντιμετώπιση των κοινών προκλήσεων στον τομέα αυτό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα ενισχύσει το έργο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνεργασίας για τις Εκλογές, οργανώνοντας συστηματικές ανταλλαγές απόψεων σχετικά με θέματα που είναι καθοριστικής σημασίας για την ακεραιότητα των εκλογικών διαδικασιών. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης κατευθυντήριες γραμμές για την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις εκλογικές διαδικασίες και θα επικαιροποιήσει το εργαλείο για τις εκλογές του νόμου για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA). Για να συμβάλει στην αντιμετώπιση της αυξανόμενης βίας κατά πολιτικών υποψηφίων και εκλεγμένων εκπροσώπων, η Επιτροπή θα παρουσιάσει σύσταση και οδηγό βέλτιστων πρακτικών στα κράτη μέλη σχετικά με την ασφάλεια των πολιτικών παραγόντων.
Θα παρασχεθεί ενισχυμένη χρηματοδοτική στήριξη για τον ανεξάρτητο και τοπικό δημοσιογραφικό κλάδο στο πλαίσιο του νέου προγράμματος ανθεκτικότητας των μέσων ενημέρωσης, το οποίο θα γεφυρώσει την τρέχουσα στήριξη προς τα μέσα ενημέρωσης με τα προγράμματα χρηματοδότησης που προτείνονται στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο. Κατά την επικείμενη αναθεώρηση της οδηγίας για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τρόπους ενίσχυσης της προβολής των υπηρεσιών μέσων μαζικής ενημέρωσης γενικού ενδιαφέροντος και εκσυγχρονισμού των κανόνων διαφήμισης, προκειμένου να προωθηθεί η βιωσιμότητα των μέσων ενημέρωσης της ΕΕ. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επικαιροποίηση της σύστασης της Επιτροπής για την ασφάλεια των δημοσιογράφων και θα εντείνει τις δράσεις της για τη στήριξη του υφιστάμενου πλαισίου της ΕΕ για την καταπολέμηση των καταχρηστικών αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού (SLAPP).
3. Ενίσχυση της κοινωνικής ανθεκτικότητας και της συμμετοχής των πολιτών
Προκειμένου να συμβάλει στην αναγνώριση και την καταπολέμηση της χειραγώγησης των πληροφοριών, η Επιτροπή θα εφαρμόσει μέτρα για την προώθηση της παιδείας στα μέσα ενημέρωσης και της ψηφιακής παιδείας για όλες τις ηλικίες. Η Επιτροπή θα αναπτύξει ένα πλαίσιο ικανοτήτων για την ιθαγένεια της ΕΕ, καθώς και κατευθυντήριες γραμμές για την ενίσχυση της εκπαίδευσης στην ιθαγένεια στα σχολεία.
Θα υποστηρίξει επίσης τη συμμετοχή των πολιτών στη δημοκρατική ζωή μέσω συμμετοχικών και διαβουλευτικών εργαλείων, με έμφαση στην τοπική διάσταση και τη νεολαία, και θα ενθαρρύνει την καινοτομία στις διαδικτυακές πλατφόρμες που επιτρέπουν τη συμμετοχή στη δημοκρατία μέσω ενός νέου κόμβου πολιτικής τεχνολογίας. Προκειμένου να προωθήσει την ευαισθητοποίηση των πολιτών σχετικά με τα δημοκρατικά τους δικαιώματα βάσει του δικαίου της ΕΕ, η Επιτροπή θα παρουσιάσει έναν οδηγό για τη δημοκρατία στην ΕΕ.
Η Επιτροπή θα συμβάλει επίσης στην περαιτέρω προώθηση της λήψης αποφάσεων βάσει τεκμηριωμένων στοιχείων, μεταξύ άλλων μέσω της έκδοσης σύστασης για την υποστήριξη των επιστημονικών στοιχείων στη χάραξη πολιτικής.
Η στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών
Η κοινωνία των πολιτών διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στις κοινωνίες μας, συμβάλλοντας στη χάραξη πολιτικής, παρέχοντας κοινωνικές και κοινοτικές υπηρεσίες, ευαισθητοποιώντας το κοινό σχετικά με σημαντικά κοινωνικά ζητήματα και εκπροσωπώντας διάφορες ομάδες που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση.
Με τη στρατηγική της ΕΕ για την κοινωνία των πολιτών, η Επιτροπή εντείνει τη συνεργασία της με την κοινωνία των πολιτών και θα συνεχίσει να υποστηρίζει και να προστατεύει τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών στο έργο τους. Η στρατηγική προτείνει συγκεκριμένες δράσεις σε επίπεδο ΕΕ και σε εθνικό επίπεδο.
Η στρατηγική καλύπτει τρεις βασικούς στόχους:
Προώθηση της συμμετοχής: Μέχρι το 2026 θα δημιουργηθεί μια νέα πλατφόρμα της κοινωνίας των πολιτών για την περαιτέρω διευκόλυνση του διαλόγου σχετικά με την προστασία και την προώθηση των αξιών της ΕΕ.
Υποστήριξη και προστασία: Θα δημιουργηθεί ένας διαδικτυακός κόμβος γνώσης για τον χώρο των πολιτών, προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε υφιστάμενα έργα και εργαλεία, συμπεριλαμβανομένων των διαθέσιμων μέτρων προστασίας. Με βάση τα παραπάνω, θα διερευνηθούν περαιτέρω μέτρα προστασίας, όπως η επείγουσα βοήθεια σε οργανώσεις που απειλούνται και ο συντονισμός των διαθέσιμων μέτρων προστασίας στα κράτη μέλη.
Βιώσιμη και διαφανής χρηματοδότηση: Στην πρότασή της για το νέο MFF, η Επιτροπή πρότεινε να αυξηθεί σημαντικά η χρηματοδοτική στήριξη προς τις ΟΚΠ, με 9 δισ. ευρώ να προβλέπονται μόνο για το πρόγραμμα AgoraEU. Επιπλέον, η Επιτροπή σχεδιάζει μέτρα για τη διευκόλυνση της πρόσβασης σε διάφορες πηγές χρηματοδότησης, δημιουργώντας ισχυρότερους δεσμούς με ιδιώτες δωρητές και κοινότητες που παρέχουν δωρεάν νομικές υπηρεσίες.